TRUDER
TEKNİK BELGE

TRUDER Standardı

Amatör Roketçilik ve Model Uydu Teknik Standardı

SÜRÜM 1.0YÜRÜRLÜK: 01.09.2026BÖLÜM 1–14

Türkiye'de amatör roketçilik ve model uydu çalışmaları için ortak bir teknik standart bulunmuyor. TRUDER Standardı, bu alanda güvenli operasyonun asgari koşullarını tanımlamak ve uluslararası uygulamalarla uyumlu bir yetkinlik sistemi kurmak üzere hazırlanmıştır.

Bu standart, TRUDER üyeliğinden bağımsızdır. Standarda uygun hareket eden herkes, TRUDER üyesi olsun ya da olmasın, bu belgenin kapsamındadır.

Bölümler

14 BÖLÜM
01SınıflandırmaMotor sınıfları, model ve yüksek güç roketi tanımları.5 BAŞLIK02Yetkinlik ve sertifikasyonL1–L3 seviyeleri, sertifikasyon uçuşu, karşılıklı tanıma.9 BAŞLIK03Saha ve mesafelerBölge ayrımı, emniyet mesafeleri, hava koşulları.8 BAŞLIK04GörevlilerFırlatma Direktörü, Uçuş Emniyet Sorumlusu, temsilci.9 BAŞLIK05Roket gereklilikleriYapı, kararlılık, itki-ağırlık, kurtarma sistemi.7 BAŞLIK06Motorİzinli motorlar, yakıt ve yapı kısıtları, statik test.6 BAŞLIK07Fırlatma operasyonuAteşleme sistemi, kollama sırası, anormal durumlar.6 BAŞLIK08Kurtarma ve toplamaToplama izni, yasak müdahaleler, kayıp roket.4 BAŞLIK09Model uyduBu sürümde tanımlanmadı; taşıyıcı roket Bölüm 1–8'e tabidir.HENÜZ TANIMLANMADI10TRUDER Standardı damgasıRoket Uçuş Damgası, Saha ve Etkinlik Damgası, itiraz.6 BAŞLIK11Kayıt sistemiOnaylı kayıt, beyan kaydı, rekor doğrulama.6 BAŞLIK12Sorumluluk ve sigortaSorumluluk dağılımı, mevzuat üstünlüğü, sigorta.3 BAŞLIK13Tanımlar34 terimlik sözlük — arama alanıyla.34 TERİM14Yararlanılan kaynaklarUluslararası güvenlik kodları ve ulusal mevzuat.2 BAŞLIK
BÖLÜM 1

Sınıflandırma

1-1Kapsam

1-1.1

Bu bölüm, amatör roketçilikte kullanılan motorların ve roketlerin sınıflandırılmasını tanımlar. Standardın diğer bölümlerindeki bütün sınırlar bu sınıflandırmaya dayanır.

1-1.2

Sınıflandırma, uluslararası uygulamayla birebir aynıdır. Bu, TRUDER Standardı kapsamında verilen yetkinlik belgelerinin diğer ulusal kuruluşlarca değerlendirilebilmesi için gereklidir.

1-2Motor sınıfları

1-2.1

Roket motorları toplam impuls değerine göre harflerle sınıflandırılır. Her harf sınıfı, bir önceki sınıfın üst sınırının iki katına kadar olan aralığı kapsar.

TABLO 1 · MOTOR SINIFLARI
SINIFTOPLAM İMPULS (NS)KATEGORİ
A1,26 – 2,50MODEL
B2,51 – 5,00MODEL
C5,01 – 10,00MODEL
D10,01 – 20,00MODEL
E20,01 – 40,00MODEL
F40,01 – 80,00MODEL
G80,01 – 160,00MODEL
H160,01 – 320,00YÜKSEK GÜÇ
I320,01 – 640,00YÜKSEK GÜÇ
J640,01 – 1.280,00YÜKSEK GÜÇ
K1.280,01 – 2.560,00YÜKSEK GÜÇ
L2.560,01 – 5.120,00YÜKSEK GÜÇ
M5.120,01 – 10.240,00YÜKSEK GÜÇ
N10.240,01 – 20.480,00YÜKSEK GÜÇ
O20.480,01 – 40.960,00YÜKSEK GÜÇ
O üstü40.960,00 +İLERİ SEVİYE
1-2.2

Toplam impulsu 40.960 Ns'yi aşan motorlar ileri seviye sayılır ve bu standardın yetkinlik sistemi kapsamı dışındadır. Bu sınıftaki uçuşlar proje bazlı değerlendirmeye tabidir.

1-3Model roket

1-3.1

Aşağıdaki koşulların tamamını sağlayan roket, model roket sayılır:

  1. Toplam impulsu 160 Ns'yi aşmaz,
  2. Motorunun ortalama itkisi 80 N'u aşmaz,
  3. Toplam yakıt kütlesi 125 gramı aşmaz,
  4. Gövdesi kâğıt, ahşap ya da kırılabilir plastikten yapılmıştır,
  5. Kayda değer metal parça içermez,
  6. Yakıt dahil toplam kütlesi 1.500 gramı aşmaz.
1-3.2

Model roket uçuşu yetkinlik belgesi gerektirmez.

1-3.3

Bir roket, 1-3.1'deki koşulların tamamını sağlasa dahi, içinde yüksek güç sınıfında bir motor taşıyorsa yüksek güç roketi olarak değerlendirilir ve yüksek güç kurallarına tabidir.

1-4Yüksek güç roketi

1-4.1

Model roket tanımını karşılamayan ve toplam impulsu 40.960 Ns'yi aşmayan roketler yüksek güç roketidir.

1-4.2

Aşağıdaki motorlardan herhangi birini taşıyan roket, toplam impulsundan bağımsız olarak yüksek güç roketi sayılır:

  1. Ortalama itkisi 80 N'u aşan motorlar,
  2. Kıvılcım etkisi için metal parçacık eklenmiş motorlar,
  3. 125 gramdan fazla yakıt içeren motorlar.
1-4.3

Yüksek güç roketi uçurmak, uçuşu yapan kişinin ilgili seviyede geçerli bir yetkinlik belgesi taşımasını gerektirir.

1-5Model uyduHENÜZ TANIMLANMADI

1-5.1

Model uydu sınıflandırması bu sürümde tanımlanmamıştır. İlgili hükümler sonraki sürümlerde eklenecektir.

BÖLÜM 2

Yetkinlik ve sertifikasyon

2-1Genel

2-1.1

Yüksek güç roketi uçurmak için üç kademeli bir yetkinlik sistemi uygulanır: Seviye 1 (L1), Seviye 2 (L2) ve Seviye 3 (L3).

2-1.2

Her seviye, bir önceki seviyenin geçerli belgesini taşımayı gerektirir. Seviye atlanamaz.

2-1.3

Sertifikasyon süreçleri TRUDER Teknik Kurulu tarafından yürütülür.

2-1.4

Bir kişi, taşıdığı belgenin bir üst seviyesindeki motorları yalnızca sertifikasyon uçuşu kapsamında kullanabilir.

2-2Seviyeler ve yetkiler

TABLO 2 · SEVİYE YETKİLERİ
SEVİYEMOTOR SINIFITOPLAM İMPULS (NS)DURUM
L1H, I160,01 – 640,00VERİLİYOR
L2J, K, L640,01 – 5.120,00HENÜZ VERİLMİYOR
L3M, N, O5.120,01 – 40.960,00HENÜZ VERİLMİYOR
2-2.1

L2 ve L3 seviyelerine ilişkin hükümler bu standartta tanımlıdır ancak bu seviyeler için henüz belge düzenlenmemektedir. Düzenlemeye başlandığında duyurulur.

2-3Seviye 1 (L1)

2-3.1

L1 belgesi, H ve I sınıfı motorların kullanımına yetki verir.

2-3.2

L1 sertifikasyon uçuşu için:

  1. Aday 18 yaşını doldurmuş olmalıdır,
  2. Roket, adayın kendisi tarafından tasarlanmış ve yapılmış olmalıdır,
  3. Uçuşta yalnızca TRUDER tarafından onaylanmış hazır motor kullanılır,
  4. Uçuş, TRUDER Standardı kapsamında damgalı bir sahada yapılır,
  5. Uçuş TRUDER Teknik Kurulu temsilcisi gözetiminde gerçekleştirilir.
2-3.3

El yapımı motor L1 sertifikasyon uçuşunda kullanılamaz.

2-3.4

Sertifikasyon uçuşunun başarılı sayılması için:

  1. Roket kararlı bir uçuş gerçekleştirmelidir,
  2. Kurtarma sistemi görevini yerine getirmelidir,
  3. Roket yeniden uçurulabilir durumda kurtarılmalıdır,
  4. Uçuş sırasında emniyet kuralı ihlali olmamalıdır.
2-3.5

Başarısız sertifikasyon uçuşu tekrarlanabilir. Tekrar sayısında sınır yoktur.

2-4Seviye 2 (L2)HENÜZ VERİLMİYORHENÜZ TANIMLANMADI

2-4.1

L2 belgesi, J, K ve L sınıfı motorların kullanımına yetki verir.

2-4.2

L2 belgesi ayrıca el yapımı motor kullanımına yetki verir. El yapımı motor onayı için 2-6'daki koşullar ayrıca sağlanmalıdır.

2-4.3

L2 sertifikasyonu için geçerli bir L1 belgesi, yazılı sınav ve sertifikasyon uçuşu gerekir.

2-4.4

Yazılı sınav; emniyet kuralları, motor sınıflandırması, kararlılık, kurtarma sistemleri ve mevzuat konularını kapsar.

2-5Seviye 3 (L3)HENÜZ VERİLMİYORHENÜZ TANIMLANMADI

2-5.1

L3 belgesi, M, N ve O sınıfı motorların kullanımına yetki verir.

2-5.2

L3 sertifikasyonu için geçerli bir L2 belgesi, tasarım dokümantasyonu ve sertifikasyon uçuşu gerekir.

2-5.3

L3 roketlerinde yedekli elektronik kurtarma sistemi zorunludur.

2-5.4

Tasarım dokümantasyonu, uçuştan önce TRUDER Teknik Kurulu tarafından incelenir.

2-6El yapımı motor onayıHENÜZ VERİLMİYORHENÜZ TANIMLANMADI

2-6.1

El yapımı motor kullanımı L2 belgesi gerektirir.

2-6.2

Onay süreci aşağıdaki adımlardan oluşur:

  1. Ekip, üretim sürecinin tamamını TRUDER Standardı'nda tanımlanan biçimde zaman damgalı olarak kayıt altına alır,
  2. Aynı üretim partisinden iki özdeş motor hazırlanır,
  3. Motorlardan biri, TRUDER tarafından kurulmuş statik ateşleme standında, TRUDER heyeti gözetiminde ateşlenir,
  4. İtki-zaman eğrisi ölçülür ve ekibin sunduğu simülasyon sonuçlarıyla karşılaştırılır,
  5. Üretim süreci ve kayıtları heyet tarafından incelenir.
2-6.3

Heyet onayı verildiğinde, aynı partiden gelen ikinci motor kullanılarak yapılan uçuşa TRUDER Standardı damgası verilebilir.

2-6.4

İki motorun aynı partiden geldiği üretim kayıtlarıyla belgelenmelidir.

2-7Karşılıklı tanıma

2-7.1

Tripoli Rocketry Association tarafından düzenlenen yetkinlik belgeleri ve Tripoli tarafından tanınan kuruluşların belgeleri, TRUDER Standardı kapsamında geçerli sayılır.

2-7.2

Tanınan bir belge, TRUDER Standardı'ndaki karşılık gelen seviyeye denk kabul edilir.

2-7.3

Tanınan belgenin geçerliliği, belgeyi düzenleyen kuruluşun kurallarına tabidir.

2-8Geçerlilik

2-8.1

Yetkinlik belgesi, sahibinin TRUDER üyeliği devam ettiği sürece geçerlidir.

2-8.2

Üyeliğin sona ermesi hâlinde belge, üyeliğin bittiği tarihten itibaren bir yıl daha geçerli kalır.

2-8.3

Bir yıllık süre içinde üyeliğin yenilenmesi hâlinde belge kesintisiz sayılır.

2-8.4

Emniyet kuralı ihlali hâlinde belge askıya alınabilir veya iptal edilebilir. Karar TRUDER Teknik Kurulu tarafından verilir ve gerekçesi yazılı olarak bildirilir.

2-8.5

Askıya alma ve iptal kararlarına itiraz edilebilir. İtiraz usulü Bölüm 10-6'de tanımlanmıştır.

2-9Kuruluş dönemi hükümleri

2-9.1

Bir seviyede yeterli sayıda belge sahibi kadro oluşmamışsa, o seviyenin sertifikasyon uçuşları TRUDER Teknik Kurulu tarafından onaylanır.

2-9.2

Bu hüküm, ilgili seviyede yeterli kadro oluştuğunda o seviye için kendiliğinden düşer.

2-9.3

Kuruluş dönemi kapsamında yapılan sertifikasyon uçuşları, olağan koşullara ek olarak aşağıdaki kayıtları gerektirir:

  1. Uçuşun video kaydı,
  2. Roketin tasarım dokümantasyonu,
  3. Uçuş öncesi simülasyon çıktısı,
  4. En az iki bağımsız gözlemcinin imzası.
2-9.4

Bu kayıtlar TRUDER tarafından saklanır.

BÖLÜM 3

Saha ve mesafeler

3-1Kapsam

3-1.1

Bu bölüm, roket fırlatma faaliyetinin yürütüldüğü sahanın taşıması gereken asgari koşulları ve uygulanacak emniyet mesafelerini tanımlar.

3-1.2

Bu bölümdeki mesafeler asgari değerlerdir. Uçuş Emniyet Sorumlusu bu mesafeleri artırabilir, azaltamaz.

3-2Saha bölgeleri

3-2.1

Saha en az üç ayrı bölgeye ayrılır:

  1. Hazırlık bölgesi — roketlerin monte edildiği ve muayene edildiği alan,
  2. Fırlatma bölgesi — rampaların bulunduğu, erişimi kısıtlı alan,
  3. İzleyici bölgesi — faaliyete katılmayan kişilerin bulunduğu alan.
3-2.2

Model roket ve yüksek güç roketi fırlatmaları ayrı fırlatma bölgelerinden yapılır.

3-2.3

İzleyiciler hiçbir koşulda fırlatma bölgesine giremez.

3-2.4

Ateşleyici takıldıktan sonra roket, her zaman insanlardan uzağa yönlendirilmiş durumda kalmalıdır.

3-3Saha kriterleri

3-3.1

Fırlatma noktasının, faaliyetle ilgisi olmayan kişilere ve mülklere uzaklığı aşağıdakilerden büyük olanı kadar olmalıdır:

  1. Beklenen azami irtifanın dörtte biri,
  2. 457 metre.
3-3.2

Saha kullanımı için arazi sahibinden yazılı izin alınmış olmalıdır.

3-3.3

Saha sınırları ve fırlatma noktasının koordinatları belgelenmiş olmalıdır.

3-3.4

Sahada yangın söndürme imkânı bulunmalıdır.

3-4Emniyet mesafeleri

3-4.1

Fırlatma noktası ile izleyiciler ve faaliyete katılmayan kişiler arasındaki asgari mesafe aşağıdaki tabloya göre belirlenir.

TABLO 3 · EMNİYET MESAFELERİ
MOTOR SINIFITOPLAM İMPULS (NS)TEK MOTORLUÇOK MOTORLU
A – G0,01 – 16015 m15 m
A – G (yüksek güç sayılan)0,01 – 16030 m60 m
H – J160,01 – 1.28030 m60 m
K1.280,01 – 2.56060 m90 m
L2.560,01 – 5.12090 m150 m
M5.120,01 – 10.240150 m300 m
N10.240,01 – 20.480300 m460 m
O20.480,01 – 40.960460 m610 m
3-4.2

"Yüksek güç sayılan" satırı, toplam impulsu 160 Ns'yi aşmasa da 1-4.2 uyarınca yüksek güç roketi sayılan roketleri kapsar.

3-4.3

Çok motorlu roketlerde mesafe, kurulu bütün motorların toplam impulsuna göre belirlenir.

3-4.4

Aynı anda birden fazla roket fırlatılacaksa, uygulanacak mesafe bütün roketlerdeki motorların toplam impulsuna karşılık gelen çok motorlu değerdir.

3-4.5

Model roket fırlatmalarında saha personeline asgari mesafe 9 metredir.

3-4.6

Uçuş Emniyet Sorumlusu, yalnızca saha operasyonunun güvenli yürütülmesi için gerekli olduğunda, görevli personelin tablodaki mesafenin yarısına kadar yaklaşmasına izin verebilir. Bu istisna izleyicileri ve fotoğrafçıları kapsamaz.

3-5Yanıcı madde mesafeleri

3-5.1

Her rampanın çevresi aşağıdaki yarıçapta yanıcı maddelerden temizlenmelidir:

  1. J sınıfına kadar: 7,5 metre
  2. K sınıfı: 11,5 metre
  3. L sınıfı: 15 metre
  4. M – O sınıfı: 19 metre
3-5.2

Kıvılcım etkili motorlarda bu mesafeler yüzde elli artırılır.

3-5.3

Piroteknik madde ve katı yakıtın 8 metre yakınında sigara ve elektronik sigara kullanımı yasaktır.

3-6Hava koşulları

3-6.1

Sürekli yer rüzgârı 32 km/saati aştığında fırlatma yapılamaz.

3-6.2

Bulut örtüsünün yüzde elliyi aştığı bir irtifaya kasıtlı fırlatma yapılamaz.

3-6.3

Bir buluta ya da bulutun içinden geçecek şekilde kasıtlı fırlatma yapılamaz.

3-6.4

Sahanın 16 kilometre yarıçapı içinde gök gürültülü fırtına tespit edildiğinde bütün saha faaliyeti durdurulur.

3-7Hava sahası

3-7.1

Fırlatma, hava trafiğini etkileyecek biçimde yapılamaz.

3-7.2

Hava sahası kullanımına ilişkin bildirim ve izin usulleri bu sürümde tanımlanmamıştır. Yetkili kurumların düzenlemeleri her koşulda geçerlidir ve bunlara uyum faaliyeti yürüten kişinin sorumluluğundadır.

3-8Rampa açısı

3-8.1

Model roket düşeyden en fazla 30 derece sapmayla fırlatılabilir.

3-8.2

Yüksek güç roketi düşeyden en fazla 20 derece sapmayla fırlatılabilir.

3-8.3

Roket, uçuş hattının üzerinden geçecek biçimde kasıtlı olarak fırlatılamaz.

BÖLÜM 4

Görevliler

4-1Genel

4-1.1

TRUDER Standardı kapsamındaki her fırlatma faaliyetinde bir Fırlatma Direktörü ve bir Uçuş Emniyet Sorumlusu bulunur.

4-1.2

Görevliler, faaliyet başlamadan önce belirlenir ve katılımcılara duyurulur.

4-2Fırlatma Direktörü

4-2.1

Fırlatma Direktörü, faaliyetin genel idari sorumluluğunu taşır.

4-2.2

Görevleri:

  1. Görevlilerin atanması,
  2. Arazi izninin ve gerekli belgelerin temini,
  3. Saha düzeninin kurulması,
  4. Faaliyet programının yürütülmesi.
4-2.3

Emniyetle ilgili olmayan konularda Fırlatma Direktörü'nün kararları kesindir.

4-3Uçuş Emniyet Sorumlusu

4-3.1

Uçuş Emniyet Sorumlusu, sahadaki emniyetten sorumludur.

4-3.2

Emniyetle ilgili kararları kesindir ve Fırlatma Direktörü dâhil hiç kimse tarafından değiştirilemez.

4-3.3

Yetkileri:

  1. Herhangi bir roketin veya motorun uçuşunu ya da statik testini reddetmek,
  2. Emniyet mesafelerini artırmak,
  3. Hava koşulları veya başka bir sebeple saha faaliyetini durdurmak,
  4. Saha alanlarına erişimi kısıtlamak.
4-3.4

Uçuş öncesi muayeneyi yürütür veya yürütülmesini sağlar. Muayenede asgari olarak aşağıdakiler doğrulanır:

  1. Yapının uçuşa uygunluğu,
  2. Kararlılık,
  3. Kurtarma sisteminin uygunluğu,
  4. İtki-ağırlık oranının yeterliliği.
4-3.5

Muayeneden geçmeyen roket uçurulamaz.

4-4Fırlatma Kontrol Sorumlusu

4-4.1

Fırlatma Kontrol Sorumlusu, ateşleme sistemini kullanan kişidir ve Uçuş Emniyet Sorumlusu'na bağlı çalışır.

4-4.2

Duyurulmamış bir roketi ateşleyemez.

4-4.3

Duyuru, en az beş saniyelik bir geri sayım içerir.

4-4.4

Hava koşullarının 3-6'daki sınırları aştığını tespit ettiğinde ateşleme yapmaz.

4-5Görevlerin birleştirilmesi

4-5.1

Fırlatma Direktörü ve Uçuş Emniyet Sorumlusu görevleri aynı kişi tarafından yürütülebilir.

4-5.2

Uçuş Emniyet Sorumlusu ve Fırlatma Kontrol Sorumlusu görevleri aynı kişi tarafından yürütülemez.

4-6Saha personeli

4-6.1

Saha personeli, Fırlatma Direktörü tarafından görevlendirilen ve saha operasyonuna yardımcı olan kişilerdir.

4-6.2

Saha personeli, Fırlatma Direktörü veya Uçuş Emniyet Sorumlusu'nun yönlendirmesiyle sahanın her bölgesine erişebilir.

4-7TRUDER Teknik Kurulu Temsilcisi

4-7.1

Temsilci, TRUDER Teknik Kurulu tarafından belirli bir faaliyet için görevlendirilen kişidir.

4-7.2

TRUDER Standardı damgası verilecek her fırlatmada temsilci sahada bulunur.

4-7.3

Yetkileri:

  1. Damga verilmesini reddetmek,
  2. Uçuşu durdurmak,
  3. Kayıt sistemine giriş yapmak.
4-7.4

Temsilci, kendi bünyesinde bulunduğu bir ekibin ya da kulübün faaliyetine görevlendirilemez.

4-7.5

Temsilci kendi roketine damga veremez.

4-7.6

Damgalama süreci Bölüm 10'da tanımlanmıştır.

4-8Görevlilerin yetkinliği

4-8.1

Uçuş Emniyet Sorumlusu, uluslararası uygulamada Seviye 2 yetkinlik belgesi taşır.

4-8.2

Kuruluş dönemi hükmü: Seviye 2 belgesi taşıyan yeterli kadro oluşmamışsa, Uçuş Emniyet Sorumlusu TRUDER Teknik Kurulu tarafından atanır. Atanacak kişide aşağıdaki koşullar aranır:

  1. En az SAYI
  2. TRUDER tarafından verilen emniyet eğitimini tamamlamış olmak.
4-8.3

Bu hüküm, yeterli kadro oluştuğunda kendiliğinden düşer.

4-9Katılımcı yükümlülükleri

4-9.1

Sahadaki herkes görevlilerin talimatlarına uymakla yükümlüdür. Uymayanlar sahadan çıkarılır.

4-9.2

Faaliyet süresince sahada bulunan hiç kimse, muhakemeyi veya tehlikeli durumlara tepki verme yeteneğini etkileyecek madde kullanamaz.

BÖLÜM 5

Roket gereklilikleri

5-1Genel sorumluluk

5-1.1

Emniyet katmanlarının hiçbiri, uçuşu yapan kişinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Roketten ve uçuştan nihai olarak uçuşu yapan kişi sorumludur.

5-1.2

Bu bölümdeki koşullar asgari koşullardır.

5-2Yapı

5-2.1

Roket, planlanan uçuşa uygun malzeme ve yapım tekniğiyle inşa edilmelidir.

5-2.2

Kâğıt, ahşap, plastik, kauçuk ve gerektiğinde sünek hafif metaller tercih edilir.

5-2.3

Kırılgan malzemeler, parçalandığında keskin parça üretecek biçimde kullanılamaz.

5-3Kararlılık

5-3.1

Uçuşu yapan kişi, roketin basınç merkezini (CP) belgelemek ve ağırlık merkezini (CG) göstermekle yükümlüdür.

5-3.2

Roket, rampayı terk ettiği anda kararlı uçuş için gerekli hıza ulaşmış olmalıdır.

5-4İtki-ağırlık oranı

5-4.1

Kalkış anındaki itki-ağırlık oranı genel olarak en az 5:1 olmalıdır.

5-4.2

Uçuş Emniyet Sorumlusu 3:1'e kadar olan oranları onaylayabilir.

5-4.3

3:1'in altındaki oranlar yalnızca aktif kararlılık sistemi bulunan roketlerde ve Uçuş Emniyet Sorumlusu'nun onayıyla kabul edilebilir.

5-5Kurtarma sistemi

5-5.1

Her roket, bütün parçalarını güvenli biçimde yere indirecek bir kurtarma sistemi taşımalıdır.

5-5.2

İniş hızı 11 metre/saniyeyi aşmamalıdır.

5-5.3

Toplam kurulu impulsu 2.560 Ns'yi aşan roketlerde, kurtarma sisteminin açılması motora bağlı olmayan elektronik bir sistemle sağlanmalıdır.

5-5.4

Pasif kurtarma kullanan roketler (takla, aerodinamik frenleme) aktif kurtarma sistemi taşımak zorunda değildir.

5-5.5

Yalnızca ateşe dayanıklı dolgu malzemesi kullanılabilir.

5-6Faydalı yük kısıtları

5-6.1

Roket aşağıdakileri taşıyamaz:

  1. Omurgalı hayvan,
  2. Zehirli, yanıcı, parlayıcı veya patlayıcı madde,
  3. Yere düştüğünde tehlike oluşturacak nitelikte yük.

5-7Uçuş öncesi muayene

5-7.1

TRUDER Standardı kapsamındaki her roket, uçuştan önce muayene edilir.

5-7.2

Muayeneyi Uçuş Emniyet Sorumlusu ya da onun görevlendirdiği saha personeli yürütür.

5-7.3

Muayenede asgari olarak 4-3.4'te sayılan dört unsur doğrulanır.

5-7.4

Muayeneden geçmeyen roket uçurulamaz.

BÖLÜM 6

Motor

6-1İzinli motorlar

6-1.1

TRUDER Standardı kapsamındaki fırlatmalarda yalnızca aşağıdaki motorlar kullanılabilir:

  1. TRUDER tarafından onaylanmış hazır motorlar,
  2. Tripoli Rocketry Association ya da Tripoli'nin tanıdığı bir kuruluş tarafından sertifikalandırılmış motorlar,
  3. Bölüm 2-6 kapsamında onay almış el yapımı motorlar.
6-1.2

Sertifikası iptal edilmiş motorlar kullanılamaz.

6-1.3

Uçuşu yapan kişi, taşıdığı yetkinlik belgesinin üzerindeki sınıfta motor kullanamaz. Tek istisna, bir üst seviye için yapılan sertifikasyon uçuşudur.

6-2El yapımı motorlarHENÜZ VERİLMİYORHENÜZ TANIMLANMADI

6-2.1

El yapımı motor kullanımı Seviye 2 yetkinlik belgesi ve Bölüm 2-6 kapsamında verilmiş onay gerektirir.

6-2.2

Seviye 2 belgesi henüz düzenlenmediğinden, el yapımı motor bu sürümde kullanılamaz.

6-3El yapımı motor yakıt kısıtları

6-3.1

Onay verildiğinde yalnızca aşağıdaki yakıt türleri kullanılabilir:

  1. Bir veya daha fazla inorganik oksitleyicinin karbon bazlı polimer bağlayıcı içinde dağıtıldığı kompozit yakıtlar,
  2. Oksitleyici olarak potasyum nitrat, yakıt olarak dekstroz, eritritol veya sorbitol kullanan şeker yakıtları,
  3. Oksitleyici olarak azot protoksit kullanan hibrit motorlar.
6-3.2

Bunların dışındaki yakıt türleri TRUDER Teknik Kurulu'nun ayrı onayına tabidir.

6-4El yapımı motor yapı kısıtları

6-4.1

Metal kasalar, 6061 alüminyum alaşımı gibi demir içermeyen sünek metallerden yapılır.

6-4.2

Metal olmayan kasalar, patladığında keskin parça üretecek kırılgan malzemeden yapılamaz.

6-4.3

Ön kapaklar demir içeren malzemeden yapılamaz.

6-4.4

Segman, nozul pulu, arka kapak ve sızdırmazlık diski gibi küçük parçalar demir içerebilir.

6-4.5

Şeker motorlarının nozulları, nozul boğazı kasa içine gömülü kalmak koşuluyla çelikten yapılabilir.

6-4.6

Hibrit motorların basınçlı tankları alüminyum, kompozit ya da kompozit sargılı alüminyumdan yapılır. Ticari olmayan tank kullanan bütün motorlarda uzaktan doldurma ve boşaltma sistemi zorunludur.

6-5Statik test

6-5.1

Statik test, motorun ekseni insanlara doğru bakmayacak biçimde, düşey olarak ya da uçuş hattına paralel yapılır.

6-5.2

Statik test alanına erişim, Uçuş Emniyet Sorumlusu'nun izin verdiği kişilerle sınırlıdır.

6-5.3

Statik testte de Bölüm 3'teki emniyet mesafeleri uygulanır.

6-6Ticari amaç yasağı

6-6.1

Kâr amacıyla satılmış el yapımı motorlar TRUDER Standardı kapsamındaki fırlatmalarda kullanılamaz.

BÖLÜM 7

Fırlatma operasyonu

7-1Ateşleme sistemi

7-1.1

Ateşleme sistemi aşağıdaki özellikleri taşımalıdır:

  1. Çıkarılabilir bir anahtar ya da kilit içeren kollama şalteri; anahtar çıkarıldığında sistemin tamamı devre dışı kalır,
  2. Ateşleme komutu için anlık (kendinden dönüşlü) şalter,
  3. Kullanıldığı roketi güvenli ve hızlı biçimde ateşleyebilecek kapasite.
7-1.2

Cıva şalteri ve makaralı şalter motor ateşlemesini tetikleyemez.

7-2Kollama sırası

7-2.1

Kollama işlemleri aşağıdaki sırayla yapılır:

  1. Kurtarma elektroniği,
  2. Kademeleme sistemleri,
  3. Ateşleyicinin ateşleme sistemine bağlanması.
7-2.2

Ateşleyici, diğer bütün uçuş elektroniği etkinleştirilmeden ateşleme sistemine bağlanamaz.

7-2.3

Kurtarma elektroniği, roket fırlatma konumuna kaldırılana kadar etkisiz durumda kalır.

7-2.4

Roket fırlatma konumundan indirilecekse, mümkün olan her durumda önce ateşleyici çıkarılır ve bütün ateşleme kaynakları devre dışı bırakılır.

7-3Ateşleyici takma

7-3.1

Yüksek güç motorlarına ateşleyici yalnızca rampada ya da faaliyete katılmayan kişilerden uzak, ayrılmış bir hazırlık alanında takılabilir.

7-4Rampa ve saptırıcı

7-4.1

Roket, kararlı uçuş için gerekli hıza ulaşana kadar onu güvenli yönde tutan sabit bir platformdan fırlatılır.

7-4.2

Gerektiğinde, hasarı önlemek ve yangın riskini azaltmak için alev saptırıcı kullanılır.

7-4.3

Alev saptırıcı, motordan kopan parçaların insanlara yönelmeyeceği biçimde konumlandırılır.

7-5Duyuru ve ateşleme

7-5.1

Duyurulmamış hiçbir roket ateşlenemez.

7-5.2

Duyuru en az beş saniyelik bir geri sayım içerir.

7-6Anormal durumlar

7-6.1

Ateşleme komutu verildiği hâlde motor çalışmazsa, rampaya yaklaşmadan önce en az SÜRE beklenir.

7-6.2

Rampaya ilk yaklaşan kişi, ateşleme sisteminin kollama anahtarını çıkarmış ve yanında bulundurur.

7-6.3

Roketin saha sınırlarını terk etmesi hâlinde durum Uçuş Emniyet Sorumlusu'na derhâl bildirilir.

7-6.4

Yaralanma, yangın ya da mala zarar veren her olay TRUDER'a bildirilir.

BÖLÜM 8

Kurtarma ve toplama

8-1Toplama

8-1.1

Roket toplama işlemi, Uçuş Emniyet Sorumlusu'nun izniyle yapılır.

8-1.2

Saha faaliyeti devam ederken fırlatma bölgesinden geçilerek toplama yapılamaz.

8-2Yasak müdahaleler

8-2.1

Enerji nakil hattına takılmış rokete hiçbir koşulda müdahale edilmez.

8-2.2

İnmekte olan roketi havada yakalamaya çalışmak yasaktır.

8-2.3

Ateşlenmemiş motor taşıyan bir rokete, motorun durumu doğrulanmadan müdahale edilmez.

8-3Yangın

8-3.1

Toplama sırasında yangın tespit edilirse derhâl Uçuş Emniyet Sorumlusu'na bildirilir ve saha faaliyeti durdurulur.

8-4Kayıp roket

8-4.1

Bulunamayan roket, TRUDER kayıt sistemine kayıp olarak işlenir.

8-4.2

Kayıp roketin son bilinen konumu ve taşıdığı enerji kaynakları (motor, pil, piroteknik) kayda geçirilir.

BÖLÜM 9

Model uyduHENÜZ TANIMLANMADI

9-1Kapsam

9-1.1

Model uydu çalışmalarına ilişkin hükümler bu sürümde tanımlanmamıştır. İlgili bölüm sonraki sürümlerde eklenecektir.

9-1.2

Model uydu taşıyan roketler, taşıyıcı roket olarak bu standardın Bölüm 1–8 hükümlerine tabidir.

BÖLÜM 10

TRUDER Standardı damgası

10-1Damganın anlamı

10-1.1

TRUDER Standardı damgası, damganın verildiği anda ilgili roketin ya da sahanın bu standardın koşullarına uygun bulunduğunu gösterir.

10-1.2

Damga bir uygunluk beyanıdır. Güvenlik garantisi değildir ve TRUDER'a sorumluluk yüklemez.

10-1.3

Damga sahibi, damganın dayandığı koşullarda değişiklik olduğunda TRUDER'a bildirmekle yükümlüdür.

10-1.4

Damga devredilemez.

10-2Damga türleri

10-2.1

İki damga verilir:

10-2.2

İki damga birbirinden bağımsızdır. Damgalı bir sahada damgasız roket uçurulabilir; damgalı bir roket damgasız bir sahada uçurulabilir.

10-2.3

Bir uçuşun kayıt sisteminde onaylı sayılması için her iki damganın da bulunması gerekir.

10-3Roket Uçuş Damgası

10-3.1

Roket Uçuş Damgası, roketin ve uçuş hazırlığının bu standarda uygun olduğunu gösterir.

10-3.2

Damga, TRUDER Teknik Kurulu temsilcisi tarafından yapılan muayene sonucunda verilir.

10-3.3

Muayenede asgari olarak aşağıdakiler incelenir:

  1. Yapı ve malzeme uygunluğu,
  2. Kararlılık hesabı ve dokümantasyonu,
  3. Kurtarma sisteminin uygunluğu ve hazırlanışı,
  4. İtki-ağırlık oranı,
  5. Motorun uçuşu yapan kişinin yetkisi kapsamında olması,
  6. Faydalı yük uygunluğu,
  7. Elektronik sistemlerin hazırlanışı ve kollama düzeni.
10-3.4

Muayene, roketin uçuşa hazır hâlinde yapılır. Yalnızca tasarım üzerinden damga verilmez.

10-3.5

Damga, roketin gövdesine yapıştırılabilir bir işaret olarak düzenlenir.

10-3.6

Damga, uçuş öncesinde verilir. Uçuşun başarılı olacağını göstermez; başarısız sonuçlanan bir uçuş damgasını kaybetmez.

10-3.7

Roketin yapısında, kurtarma sisteminde veya elektroniğinde değişiklik yapılması hâlinde damga düşer ve yeniden muayene gerekir.

10-3.8

Uçuş sırasında standart ihlali tespit edilirse damga geri alınır ve kayıt buna göre düzeltilir.

10-4Saha ve Etkinlik Damgası

10-4.1

Saha ve Etkinlik Damgası, TRUDER dışındaki kurum, kulüp ve kuruluşların düzenlediği fırlatma faaliyetlerine verilir. Sahada kurulan düzenin, alınan emniyet önlemlerinin ve operasyon yapısının bu standarda uygun olduğunu gösterir.

10-4.2

Damga şu anlama gelir: bu sahada yapılan uçuşlar TRUDER tarafından onaylanmış koşullarda gerçekleştirilmektedir.

10-4.3

Başvuruyu saha sahibi, kullanım hakkı bulunan kurum ya da etkinlik organizatörü yapabilir.

10-4.4

Başvuruda aşağıdakiler sunulur:

  1. Arazi kullanım izni,
  2. Saha sınırları ve fırlatma noktası koordinatları,
  3. En yakın yerleşim ve mülke uzaklık analizi,
  4. Hava sahası durumu,
  5. Görevli ataması (Fırlatma Direktörü, Uçuş Emniyet Sorumlusu),
  6. Saha bölge planı,
  7. Acil durum planı ve yangın söndürme imkânı.
10-4.5

Saha, TRUDER Teknik Kurulu tarafından yerinde denetlenir. Belge üzerinden damga verilmez.

10-4.6

Denetimde asgari olarak aşağıdakiler doğrulanır:

  1. Saha kriterlerinin Bölüm 3'e uygunluğu,
  2. Emniyet mesafelerinin uygulanabilirliği,
  3. Bölge ayrımının kurulmuş olması,
  4. Görevlilerin belirlenmiş ve yetkin olması,
  5. Yangın ve acil durum hazırlığı.
10-4.7

Damga, sahada kullanılabilecek azami motor sınıfını belirtir. Bu sınıf, Bölüm 3'teki emniyet mesafeleri ve saha kriterleri esas alınarak belirlenir. Belirtilen sınıfın üzerinde motor kullanılamaz.

10-4.8

Damga SÜRE geçerlidir. Yenileme için yeniden denetim yapılır.

10-4.9

Başvuru, faaliyetten en az SÜRE önce yapılır.

10-4.10

Damga aşağıdaki hâllerde düşer:

  1. Arazi kullanım izninin sona ermesi,
  2. Sahanın çevresinde emniyet mesafelerini etkileyen değişiklik olması,
  3. Görevli yapısının değişmesi,
  4. Sahada standart ihlali tespit edilmesi.

10-5Damganın geri alınması

10-5.1

TRUDER Teknik Kurulu, standardın ihlal edildiğini tespit ettiği her damgayı geri alabilir.

10-5.2

Geri alma kararı yazılı olarak ve gerekçesiyle bildirilir.

10-5.3

Geri alınan damga kayıt sisteminde işaretlenir; kayıt silinmez.

10-6İtiraz

10-6.1

Damga reddine ve geri alınmasına itiraz edilebilir.

10-6.2

İtiraz, kararı veren temsilciden bağımsız bir merci tarafından karara bağlanır.

10-6.3

İtiraz mercii, itiraz süresi ve usulü sonraki sürümde tanımlanacaktır.

BÖLÜM 11

Kayıt sistemi

11-1Amaç

11-1.1

TRUDER, Türkiye'de gerçekleştirilen amatör roket fırlatmalarını kayıt altına alan herkese açık bir veri tabanı tutar.

11-1.2

Kayıt sistemi, TRUDER Standardı damgası taşısın ya da taşımasın her fırlatmaya açıktır.

11-2Kayıt türleri

11-2.1

İki tür kayıt bulunur:

11-2.2

Beyan kaydı, fırlatmanın standarda uygun yapıldığını göstermez.

11-3Kim kaydedebilir

11-3.1

Onaylı kayıtları yalnızca TRUDER Teknik Kurulu temsilcisi girer.

11-3.2

Beyan kaydını yalnızca uçuşu yapan kişi girebilir.

11-3.3

Hiç kimse bir başkasının fırlatmasını kaydedemez.

11-3.4

Kayıtlar yayımlanmadan önce incelenir. Başkası adına yapıldığı tespit edilen kayıt yayımlanmaz.

11-3.5

Yayımlanmış bir kaydın başkası adına yapıldığı sonradan bildirilirse, kayıt yayından kaldırılır.

11-4Kayıt içeriği

11-4.1

Her kayıtta asgari olarak aşağıdakiler bulunur:

  1. Tarih,
  2. Saha,
  3. Roket adı ve temel özellikleri,
  4. Motor sınıfı,
  5. Uçuşu yapan kişi,
  6. Sonuç,
  7. Varsa ölçülen azami irtifa.
11-4.2

Kayıt sahibi, kaydının hangi alanlarının herkese açık olacağını belirleyebilir.

11-5Rekor doğrulama

11-5.1

Rekor iddiası, olağan kayıttan ayrı ve daha sıkı bir doğrulamaya tabidir.

11-5.2

Rekor doğrulaması için:

  1. Uçuş, Roket Uçuş Damgası ve Saha ve Etkinlik Damgası taşımalıdır,
  2. İrtifa, kalibrasyonu belgelenmiş bir cihazla ölçülmelidir,
  3. Birbirinden bağımsız iki ölçüm kaydı sunulmalıdır,
  4. Ham veri TRUDER'a teslim edilmelidir.
11-5.3

Rekorlar kategoriler hâlinde tutulur. Kategori tanımları sonraki sürümde yapılacaktır.

11-6Düzeltme ve kaldırma

11-6.1

Kayıt sahibi, kaydındaki hataların düzeltilmesini talep edebilir.

11-6.2

Kayıt sahibi, kaydının yayından kaldırılmasını talep edebilir.

11-6.3

Onaylı bir kaydın yayından kaldırılması, damganın geri alındığı anlamına gelmez.

BÖLÜM 12

Sorumluluk ve sigorta

12-1Sorumluluğun dağılımı

12-1.1

Roketten ve uçuştan nihai olarak uçuşu yapan kişi sorumludur.

12-1.2

Sahadaki emniyet düzeninden Fırlatma Direktörü ve Uçuş Emniyet Sorumlusu sorumludur.

12-1.3

Saha ve Etkinlik Damgası taşıyan bir faaliyette, damga sahibi kurum sahadaki düzenin damganın verildiği koşullarda sürdürülmesinden sorumludur.

12-1.4

TRUDER Standardı damgası, TRUDER'a sorumluluk yüklemez.

12-2Mevzuat üstünlüğü

12-2.1

Bu standarda uymak, yürürlükteki mevzuata uymak anlamına gelmez.

12-2.2

Hava sahası kullanımı, patlayıcı madde bulundurma ve taşıma, arazi kullanımı ve diğer konularda yetkili kurumların düzenlemeleri her koşulda üstündür.

12-2.3

Bu düzenlemeleri bilmek ve uygulamak, faaliyeti yürüten kişi ve kurumun sorumluluğundadır.

12-3Sigorta

12-3.1

Sigortaya ilişkin hükümler bu sürümde tanımlanmamıştır.

12-3.2

TRUDER Standardı damgası, bu sürümde herhangi bir sigorta teminatı içermez. Faaliyeti yürüten kişi ve kurumların kendi sigorta düzenlemelerini yapması beklenir.

BÖLÜM 13

Tanımlar

Standart metninde kullanılan terimler. Arama alanı terim ve tanım metninde birlikte çalışır.

34 TERİM
A4 TERİM
Ağırlık merkezi (CG)Roketin kütlesinin dengede olduğu nokta.
Alev saptırıcıMotor egzozunu rampadan ve zeminden uzaklaştıran plaka.
Amatör roketçilikDevlet ya da ticari uzay kuruluşları dışında, bireylerin veya sivil toplulukların yürüttüğü roketçilik faaliyeti.
AteşleyiciMotoru ateşleyen elektrikli tetikleme elemanı.
B2 TERİM
Basınç merkezi (CP)Roket üzerindeki aerodinamik kuvvetlerin bileşke etki noktası.
Beyan kaydıDamgasız bir fırlatmanın, uçuşu yapan kişi tarafından kayıt sistemine girilmesi.
Ç1 TERİM
Çok motorlu roketAynı anda birden fazla motor çalıştıran ya da kademeli motor düzeni taşıyan roket.
E2 TERİM
El yapımı motorTicari olarak sertifikalandırılmamış, kullanıcı veya ekip tarafından üretilmiş motor.
Emniyet mesafesiFırlatma noktası ile insanlar arasında bulunması gereken asgari uzaklık.
F3 TERİM
Fırlatma bölgesiRampaların bulunduğu, erişimi kısıtlı alan.
Fırlatma DirektörüFaaliyetin genel idari sorumluluğunu taşıyan kişi.
Fırlatma Kontrol SorumlusuAteşleme sistemini kullanan kişi.
H2 TERİM
Hazır motorTRUDER tarafından onaylanmış ya da tanınan bir kuruluşça sertifikalandırılmış ticari motor.
Hazırlık bölgesiRoketlerin monte edildiği ve muayene edildiği alan.
İ3 TERİM
İleri seviye roketToplam kurulu impulsu 40.960 Ns'yi aşan roket.
İtki-ağırlık oranıKalkış anındaki motor itkisinin roketin toplam ağırlığına oranı.
İzleyici bölgesiFaaliyete katılmayan kişilerin bulunduğu alan.
K4 TERİM
Kıvılcım etkili motorGörsel etki için metal parçacık eklenmiş motor.
KollamaUçuş sistemlerinin ateşlemeye hazır duruma getirilmesi.
Kurtarma sistemiRoketin bütün parçalarını güvenli biçimde yere indiren düzenek.
Kuruluş dönemiBir seviyede yeterli sayıda belge sahibi kadro oluşuncaya kadar geçen ve ilgili geçiş hükümlerinin uygulandığı dönem.
M1 TERİM
Model roket1-3.1'deki koşulların tamamını sağlayan roket.
O2 TERİM
Onaylı kayıtTRUDER Standardı damgalı bir fırlatmanın temsilci tarafından kayıt sistemine girilmesi.
Ortalama itkiMotorun yanma süresi boyunca ürettiği ortalama kuvvet.
P1 TERİM
Pasif kurtarmaParaşüt ya da şerit kullanmadan, aerodinamik yolla iniş hızını sınırlayan kurtarma yöntemi.
R1 TERİM
RampaRoketi kararlı uçuş hızına ulaşana kadar yönlendiren platform.
S3 TERİM
SahaFırlatma faaliyetinin yürütüldüğü, sınırları belirlenmiş alan.
Sertifikasyon uçuşuBir yetkinlik seviyesi kazanmak amacıyla yapılan ve gözetim altında değerlendirilen uçuş.
Statik testMotorun rokete monte edilmeden, sabit bir düzenekte ateşlenmesi.
T3 TERİM
Toplam impulsMotorun ürettiği itkinin zaman üzerinden integrali; newton-saniye (Ns) cinsinden ölçülür.
TRUDER Teknik KuruluStandardın uygulanmasından ve sertifikasyon süreçlerinden sorumlu kurul.
TRUDER Teknik Kurulu TemsilcisiBelirli bir faaliyet için Teknik Kurul tarafından görevlendirilen kişi.
U1 TERİM
Uçuş Emniyet SorumlusuSahadaki emniyetten sorumlu ve emniyet kararları kesin olan kişi.
Y1 TERİM
Yüksek güç roketiModel roket tanımını karşılamayan ve toplam kurulu impulsu 40.960 Ns'yi aşmayan roket.
BÖLÜM 14

Yararlanılan kaynaklar

14-1Uluslararası kaynaklar

14-1.1

Bu standart hazırlanırken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:

  1. Tripoli Rocketry Association — Unified Safety Code
  2. National Association of Rocketry — Model Rocket Safety Code ve High Power Rocket Safety Code
  3. United Kingdom Rocketry Association — Safety Code
  4. NFPA 1122 — Code for Model Rocketry
  5. NFPA 1127 — Code for High Power Rocketry
14-1.2

Motor sınıflandırması ve yetkinlik seviyeleri, uluslararası uygulamayla birebir uyumlu olacak biçimde belirlenmiştir.

14-2Ulusal mevzuat

14-2.1

Bu standardın ilgili olduğu ulusal mevzuata ilişkin liste bu sürümde tamamlanmamıştır.

Bu sayfa TRUDER Standardı'nın 14 bölümünün tamamını içerir. Aşağıdaki hükümler bu sürümde tanımlanmamıştır ve sonraki sürümlerde eklenecektir: model uydu sınıflandırması ve çalışmaları (1-5, Bölüm 9), hava sahası bildirim usulleri (3-7.2), L2 ve L3 sertifikasyonu ile el yapımı motor onayı (2-2.1, 6-2), itiraz mercii ve usulü (10-6.3), rekor kategorileri (11-5.3), sigorta (12-3) ve ulusal mevzuat listesi (14-2.1).

Standarda ilişkin görüş, düzeltme ve itirazlar için: [email protected]

Uzay meraklılarının derneği. Türkiye'de uzay kültürünü birlikte, herkese açık şekilde inşa ediyoruz.